top of page

Merkileg ártöl í sögu kvennabaráttu á Íslandi

 

 

1791

Olympe de Gouges skrifaði andsvar við mannréttindayfirlýsingu frönsku byltingarinnar frá 1789 þar sem hún krafðist sömu réttinda fyrir konur og karla. Hún var hálshöggvin 1793.

 

1792

Mary Wollesstonecraft skrifaði bókina: A Vindication of the Rights of women, bókin vakti mikla athygli í Englandi. Kvennabaráttan var fædd.

 

1824

Brúðhjón þurfa að hafa náð ákveðnum lágmarksaldri til að geta gifst, karlar þurfa að verða orðnir tvítugir og konur sextán ára.

 

1847

Séra Guðmundur Einarsson var sennilega fyrstur til að skrifa um réttindi kvenna. Hann skrifaði ritgerð í dreifibréfi sem kom út árið 1847 og fjallaði um skólahald stúlkna.

 

1850

Dætrum var veittur sami erfðaréttur og sonum en áður erfðu þær bara einn þriðja hluta en synir tvo þriðju hluta.

 

1852

Natalie Zahle kom stofnaði stúlknaskóla í Danmörku. Hann varð fljótt fyrirmynd kvennaskóla á öllum Norðurlöndunum.

 

1861

Ógiftar konur verða sjálfráða 18 ára en fá ekki umsjón yfir fjármálum sínum fyrr en þær eru orðnar 25 ára gamlar og fjárráða.

 

1869

Kvenfélagið Ríp í Skagafirði var stofnað.  Forystukonan þar var einnig forystukonan í stofnun kvennaskólans í Skagafirði (1877). Þetta var dæmigert kvenfélag (stofnað fyrir 1894), var fyrst og fremst  líknar- og mannúðarfélag og stefndi að því að efla samtakamátt kvenna til að vinna nánasta samfélagi gagn.

 

1874

Hjónin Þóra og Páll Melsted vildu stofna kvennaskóla á Íslandi og söfnuðu fé í Danmörku, Skotlandi og á Íslandi. Þau hófu skólahald í eigin húsi við Austurvöll 1. október og var Kvennaskólinn í Reykjavík þar með stofnaður. Meðal námsgreina var danska, reikningur, skrif, teikning, íslenska, saga, landafræði, leikfimi og handavinna. Skólaandinn bar sterkt svipmót frá skóla Natalie Zahle. Skólinn var fyrst til húsa í gamla kvennaskólahúsinu við Austurvöll en flutti í núverandi húsnæði á Fríkirkjuvegi árið 1909.

 

1877

Kvennaskóli var stofnaður að Laugalandi í Eyjafirði.

 

1879

Kvennaskóli í Húnavatnssýslu stofnaður. Margar konur sem höfðu gengið í kvennaskólum lögðu kvennabaráttunni lið seinna meir.

 

1869-1884

Grein eftir Böðvar Jónsson birtist í tímaritinu Andvari 1953.  Hann lýsti störfum og vinnubrögðum vinnumanna og kvenna.  Áður en karlarnir fóru út til að veiða fisk vöknuðu konurnar og byrjuðu að hita kaffi fyrir þá.  Síðan byrjaði erfiðisvinnan; vinnukonurnar bjuggu til og bökuðu brauð fyrir daginn, suðu graut, mjólkuðu kýrnar, prjónuðu og spunnu og þegar karlarnir komu heim með fisk gekk kvenfólkið og börnin í fiskverkun.  Sumir bændur sendu vinnufólk sitt í kaupavinnu austur í sveitir eða norður í land og fengu ýmsa landvöru í staðinn.  Laun kvenna voru helmingi minna en karla en stundum kom fyrir að konur fengu meira greitt ef þær voru duglegar við heyband og slátt.  (Vinna kvenna á Íslandi í 1100 ár)

 

1885

Grein Guðmundar Hjaltasonar birtist í Akureyrarblaðinu Norðanfara.  Í henni fjallar hann um kjör kvenna en aðallega vinnukvenna.  Þær fengu lítið borgað (um helmingi minni laun en karlar fengu) og leiddi það til þess að þær voru bláfátækar, ósjálfstæðar og upp á aðra komin ef þær veiktust eða eltust.  Vinnukonurnar stjönuðu við vinnumennina sem ætluðust til þess að þær klæddu þá úr fötunum, þvoðu þau og þurrkuðu, gerðu við götótta skó og annan fatnað.  Urðu vinnukonur oft að vinna langt fram á nótt því vinnumennirnir heimtuðu að fá allan fatnaðinn (og skóna) þurran og í góðu standi morguninn eftir.  (Vildi Guðmundur að mennirnir klæddu sig sjálfir úr fötunum og blöskraði honum að margar vinnukonur höfðu ekki einu sinni tíma fyrir sjálfar sig á sunnudegi sem var (og er) hvíldardagur.)  Við mörg heyverkin unnu konur jafn vel og karlar.  Þau unnu úti í jafnlangan tíma en þegar inn var komið þurftu vinnukonurnar að “þjóna” vinnumönnunum.  Þær höfðu lengri vinnutíma en karlarnir en fengu aðeins um helmingi lægri laun en karlarnir sem taldir voru miklu duglegri (þótt þeir hafi ekkert endilega verið það).

 

1885

Grein Bríetar Bjarnhéðinsdóttur birtist í Fjallkonunni.

 

 

1886

Konur fengu að taka próf frá Lærða skólanum en var bannað að sitja í honum.

 

1887

Bríet flutti á sviði í Reykjavík “Fyrirlestur um hagi og rjettindi kvenna”. Varð hún þar með fyrsta konan sem vitað er að hafi flutt opinberan fyrirlestur á Íslandi og var hún einnig fyrst kvenna til þess að orða kröfur sem voru að fæðast meðal Íslendinga á rituðu máli.

 

1891

Torfhildur Þorsteinsdóttir Hólm (1845-1918) varð fyrsta íslenska konan til að gefa út og ritstýra tímariti. Það gerði hún á árunum 1891-1908 þegar hún gaf út og ritstýrði tímaritinu Draupni. Það fjallaði aðallega um skáldskap en við og við birtust þar auglýsingar um kvennabaráttuna í Ameríku.

 

1894

Hið íslenska kvenfélag var stofnað í Reykjavík 1894 og varð fyrsta kvenfélagið sem hafði kvenréttindi á stefniskránni. Margar af þeim konum sem voru í stjórn höfðu gengið í einhverja af kvennaskólum landsins.  Eitt fyrsta verk félagsins var að safna undirskriftum 2.348 kvenna þar sem krafist var stjórnmálajafnréttis og þar með var stjórnmálabarátta kvenna hafin.

 

1895

Bríet Bjarnhéðinsdóttir gaf út Kvennablaðið á árunum 1895-1919.  Bæði karlar og konur sendu inn greinar og blöskraði mörgum manninum óréttlætið sem (vinnu)konum var oft sýnt.  Sumir karlmenn sáu ójafnrétti kynjanna í öllum stéttum og töldu að jafnrétti kynjanna væri sjálfsagt.

Tvö mánaðarrit ætluð konum komu út.  Eitt af því var Framsókn, pólitískt blað sem mæðgurnar Sigríður Þorsteinsdóttir og Ingibjörg Skaptadóttir ritstýrðu og gáfu út.

Hitt var Kvennablaðið sem kom einnig út 1895 en fjallaði mest um heimilis- og menningarmál. Síðar fór blaðið að beita sér fyrir jafnréttismálum og flutti fregnir af erlendum kvenréttindakonum, kvenréttindabaráttunni heima fyrir jafnt sem erlendis, sagði frá afdrifum umræðna um kosningaréttartillögur á Alþingi og hvatti íslenskar konur til dáða.

Sama ár byrjaði Hið íslenska kvennfjelag að gefa út Ársrit. Þar komu pólitískar skoðanir forystukvenna, aðallega Þorbjargar Sveinsdóttur ljósmóður og Ólafíu Jóhannesdóttur, skýrt fram.

 

1897

Fyrsta konan til að taka stúdentspróf frá Lærða skólanum utan skóla - Elínborg Jacobsen.

 

1902

Ekkjur og aðrar ógiftar konur, sem stóðu fyrir búi eða ráku sitt eigið heimili (t.d. verslun eða gistiheimili) fengu kjörgengi í hreppsnefnd, sýslunefnd, bæjarstjórn, sóknarnefnd og sem safnaðarfulltrúi, ef þær fullnægja ákveðnum skilyrðum. Þær máttu þó sleppa því að taka þátt í kosningum.

 

1904

Konum var heimilað að sitja í Lærða skólanum.

 

1907

Konur, giftar og ógiftar, fengu kosningarétt og kjörgengi í sveitarstjórnar- og Alþingiskosningum.

Bríet Bjarnhéðinsdóttir átti frumkvæðið að stofnun Kvenréttindafélags Íslands í janúar 1907. Takmark félagsins var að berjast fyrir kosningarrétti kvenna, efla áhuga og þekkingu þeirra á þeim málum, fá þær til að nota réttindin sín og gera konur færar um að uppfylla þær skyldur sem fylgja réttindum.

 

1908

Kvenréttindafélag Íslands bauð fram, ásamt öðrum kvenfélögum í Reykjavík, sérstakan kvennalista í sveitastjórnarkosningum 1908. Hann fékk mikinn meðbyr og hlaut rúmlega 20% atkvæða. 4 fulltrúar, þar á meðal Bríet Bjarnhéðinsdóttir, komust í bæjarstjórn.

Sundkennsla kvenna hefst.

 

1910

Fyrsta konan til að ljúka stúdentsprófi eftir setu í Lærða skólanum í Reykjavík - Laufey Valdimarsdóttir.

 

1911

Konur fá jafnan rétt og karlar hvað varðar nám og námsstyrki úr opinberum sjóðum og hafa þær einnig sama rétt til allra embætta að loknu námi.

 

1914

Verkakvennafélagið Framsókn er fyrsta verkakvennafélagið sem er stofnað.

 

1915

Konur og vinnumenn yfir fertugt fá kosningarrétt. Útsvarsgreiðsla var afnumin.

 

1916

Fyrsta konan sem býður sig fram til Alþingiskosninga - Bríet Bjarnhéðinsdóttir.

 

1917

Fyrsta konan til að ljúka háskólaprófi og var einnig fyrsta konan til að ljúka prófi frá Háskóla Íslands - Kristín Ólafsdóttir var.

 

1920

Kosningaréttur orðinn 25 ár, óháð kyni. (Það eru 45% landsmanna.)

 

1922

Kvennalisti var fyrst boðin fram á landsvísu.

Fyrsta konan sem var kosin á Alþingi - Ingibjörg H. Bjarnason.

 

1926

Fyrsta íslenska konan útskrifaðist sem doktor frá erlendum háskóla - Björg C. Þorláksdóttir Blöndal.

 

1934

Kosningaraldur lækkaður í 21 árs, þeir sem þiggja sveitastyrk missa ekki kosningarétt (56% landsmanna)

 

1935

Læknar mega veita konum upplýsingar um getnaðarvarnir og mega konur fara í fóstureyðingu séu litlar líkur á að hún lifi af barnsburð, hafi átt mörg börn á skömmum tíma eða ef heimilisaðstæður séu erfiðar. (28. janúar - Lög nr. 38 um fræðslu fyrir konur um getnaðarvarnir og fóstureyðingar)

 

Fyrsta konan til að ljúka lögfræðiprófi - Auður Auðuns

 

1951

Allar konur fengu 600 krónur í fæðingarstyrk.

 

1954

Konur og karlar fengu jafnan rétt til opinberra starfa og sömu laun fyrir sömu störf.

 

1968

Kosningaaldur lækkaður í 20 ár. (58% landsmanna)

 

1970

Fyrsta konan til að verða ráðherra - Auður Auðuns.

Rauðsokkahreyfingin stofnuð.

 

1974

Fyrsta kona vígð sem sóknarprestur - Auður Eir.

 

1975

Lög um fæðingarorlof voru samþykkt á Alþingi.

Kvennafrídagur var 24. október og tók fjöldi kvenna þátt.

 

1980

Fyrsta konan kjörin forseti Íslands - Vigdís Finnbogadóttir.

Fyrsta konan sýslumaður - Hjördís Hákonardóttir.

 

1983

Kvennalistinn fer á þing.

 

1984

Kosningaaldur beggja kynja lækkaður í 18 ár. (70% landsmanna)

Lögræðissvipting eða fangelsisdómur leiða ekki til missis kosningarréttar.

 

1986

Fyrsta kona sem verður hæstaréttardómari - Guðrún Erlendsdóttir.

 

1988

Fyrsta konan sem var kjörin forseti sameinaðs þings - Guðrún Helgadóttir.

Fyrsta konan ráðuneytisstjóri - Berglind Ásgeirsdóttir.

 

1990

Fyrsta kona kjörin forseti hæstaréttar - Guðrún Erlendsdóttir.

 

1991

Fyrsta konan sendiherra - Sigríður Snævarr.

 

1994

Fyrsta konan til að verða borgarstjóri - Ingibjörg Sólrún Gísladóttir.

 

1997

Fyrsta konan deildarforseti við Háskóla Íslands - Helga Kress.

 

2009

Fyrsta konan forsætisráðherra - Jóhanna Sigurðardóttir.

bottom of page